در حاشیه شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو، نشست ویژهای تحت عنوان «آزار و تعقیب هزارهها و زنان در افغانستان: کوچ اجباری، بازداشتهای خودسرانه و تلاش برای پاسخگویی» با حضور نمایندگان سازمانهای بینالمللی، مدافعان حقوق بشر، حقوقدانان و گزارشگر ویژه سازمان ملل برگزار شد.
در این نشست که به همت نهادهای بینالمللی حقوق بشری از جمله FORUM-ASIA، شبکه تحلیلگران بولاق و دیدبان پاسخگویی افغانستان و با حمایت اتحادیه اروپا و چند کشور اروپایی سازماندهی شده بود، کارشناسان و شاهدان عینی پرده از الگوهای سیستماتیک سرکوب قومی، مذهبی و جنسیتی علیه جامعه هزاره برداشتند.
دکتر حمیرا رضایی، مدافع حقوق بشر و نماینده شبکه تحلیلگران بولاق، با ارائه آماری از وضعیت هزارهها پس از اوت ۲۰۲۱ گفت که وضعیت کنونی ادامه یک پیوستار تاریخی از سلب مالکیت و خشونتهای ساختاری است.
به گفته وی، تنها بین اوت ۲۰۲۱ تا اوت ۲۰۲۶، دستکم ۳۶ حمله تروریستی مرگبار و ۴۷ ترور مستقیم و هدفمند علیه هزارهها مستند شده است. خانم رضایی همچنین با اشاره به سلب مالکیتهای گسترده تاکید کرد که حداقل ۱۹,۸۴۰ جریب (حدود ۴ هزار هکتار) از زمینهای شناسنامهدار هزارهها در ولایتهای بامیان، غور، پروان، بغلان و دایکندی توسط طالبان غصب یا ممنوعالورود اعلام شده است.
وی خواستار به رسمیت شناختن واقعیت «نسلکشی هزارهها» از سوی جامعه جهانی و توقف فوری اخراج اجباری پناهجویان هزاره از کشورهای خارجی شد.
در بخش شهادت بازماندگان، راحله تلاش، مدافع حقوق زنان هزاره، از تبعیضهای ساختاری، سرکوب معترضان با شوکر برقی و پپراسپری، و بازداشتهای خودسرانه زنان و دختران هزاره در کابل و هرات روایت کرد. او تاکید کرد که زنان هزاره به دلیل تقاطع «جنسیت»، «قومیت» و «مذهب» با شدیدترین اشکال سرکوب و تحقیر مواجه هستند.
همچنین نرگس حسنی، زن آواره هزاره از ولسوالی پنجاب بامیان، جزئیات کوچ اجباری ۱۵۰ نفر از اهالی روستای «رشک» را تشریح کرد. به گفته وی، طالبان با حمایت از ادعاهای کوچیها و نادیده گرفتن اسناد ملکیِ سه نسله مردم محلی، ساکنان را پس از مهلتی ۱۵ روزه مجبور به ترک خانه و کاشانه کردهاند؛ بهطوری که دهها خانواده پس از یک سال همچنان در آوارگی به سر میبرند.
هایلی ان. ایوانز، حقوقدان بینالمللی حقوق بشر، در تحلیل حقوقی خود تاکید کرد که رفتارهای مستندشده علیه هزارهها صرفاً وقایع پراکنده نیستند، بلکه واجد عناصر تشکیلدهنده «جنایت علیه بشریت» و «جنایات جنگی» میباشند.
وی خاطرنشان کرد که حملات هدفمند داعش و رفتارهای ساختاری علیه شیعیان هزاره، به دلیل وجود ادبیات غیرانسانیسازی و نیت حذف، مستلزم بررسی دقیق طبق معیارهای حقوقی «نسلکشی» است.
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر در افغانستان، با ابراز همبستگی با قربانیان اذعان کرد که اقدامات انجامشده در سطح بینالمللی برای حمایت از هزارهها کافی نبوده است.
وی خواستار تقویت ادبیات قطعنامههای شورای حقوق بشر در قبال هزارهها شد و از جامعه مدنی خواست تا از طریق دادگاههای ملی و صلاحیت قضایی جهانی (Universal Jurisdiction) پیگیر دادخواهی باشند.
در این نشست خواستههای زیر از جامعه بینالمللی مطرح شد
- شناسایی رسمی: به رسمیت شناختن خطر و واقعیت جاری نسلکشی هزارهها.
- اولویت تحقیقاتی: قرار گرفتن پرونده هزارهها در اولویت کاری «سازوکار مستقل بینالمللی تحقیقاتی برای افغانستان».
- عدم بازگرداندن: توقف کامل اخراج اجباری پناهجویان و فعالان هزاره به افغانستان (اصل عدم بازگرداندن).
- گزارش ویژه: تهیه گزارش موضوعی مستقل از سوی گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره اقلیتهای تحت ستم در افغانستان.
